Strefa Użytkownika

HISTORIA WSI GORZEKAŁY

Jak podaje Encyklopedia Warmii i Mazur, wieś Gorzekały założona została w roku 1542, na prawie magdeburskim, przez braci Michała, Adama i Macieja Gorzekałów, którzy również uzyskali zgodę na założenie tu karczmy. Początkowo wieś nosiła nazwę Gorsikallen, potem Gorzekallen, a w 1938 roku przemianowana została na Gortzen.

Należała do parafii ewangelickiej w Orzyszu, a od lat 70. XVI wieku w Klusach. (Uzupełniając informację encyklopedyczną: W 1903 roku został zbudowany kościół Nowoapostolski. Większość mieszkańców wsi należała do tego wyznania, jak również większość mieszkańców sąsiedniego Bemowa Piskiego [Schlagakrug] – przyp.red.)

Dzięki informacjom od byłych mieszkańców dowiedzieliśmy się, że przed II wojną światową i w trakcie jej trwania na gruntach wsi prowadzona była hodowla owiec na potrzeby armii.

GORZEKAŁY zdjęcia archiwalne

Na pierwszym zdjęciu grupa mężczyzn z Gorzekał, prawodopodobnie przed oberżą należącą do pana Schlimm. Rok nieznany. Nagrobki niektórych do dziś znajdują się na cmentarzu leśnym w Gorzekałach. Zdjęcie ze zbiorów Urlicha Czichego - jak również opis dopasowujący nazwiska do osób.

Na drugim zdjęciu Gorzekały w czasie wojny. Na górze Ida Salamon (wg informacji od Karin Matray prowadziła pocztę). Na dolnym zdjęciu żołnierz na przepustce w Gorzekałach przed ogodzeniem domu rodziny Salamon. Zdjęcia te zostały opublikowane w wydawnictwie "Bildband des Grenzkreises Lyck", 1985, Reinhold Weber, Eigenverlag der Kreisgemeinschaft Lyck. Udostępniamy za zgodą Gerda Bandilla z Kreisgemeinschaft Lyck.

Na trzecim zdjęciu chór i orkiestra z Orzysza i Gorzekał, rok 1925 (Musikchor: Arys und Gorzekallen). Zdjęcie z publikacji Kreisgemeinschaft Lyck, pochodzące prawdopodobnie z pubkilacji w UF Kalendar, przekazane przez Inge Karka.

Unser Gortzen / Nasze Gorzekały

Poniżej dokumentacja Ernsta Zimmera dotycząca Gorzekał, przekazana nam przez p. Reinharda Dondera, który zgodził się na jej udostępnienie. Podobny zeszyt został opublikowany dla wsi Oszczywilki. Większość informacji tu zawartych jest nam znana, ale uwagę przyciągają rysunki Zimmera, cenne ze względu na brak dokumentacji fotograficznej z Gorzekał. W linku poniżej (czarne litery) znajduje się PDF z całym zeszytem, na zdjęciach tylko okładka i wybrane strony.

Unser Gortzen, Eine Dokumentation von Ernst Zimmer, 2000, Heft Nr EZ-160

Po wojnie część gruntów wsi przejęło Ludowe Wojsko Polskie, włączając je do poligonu Orzysz. We wsi utworzono Wojskowe Gospodarstwo Rolne, dla którego obsługi pozostawiono dwa stojące do dzisiaj domy. Resztę zabudowań rozebrano. Część gruntów została przejęta przez Lasy Państwowe i zalesiona. W lesie można do dziś odnaleźć stary wiejski cmentarz. Czasami odwiedzają go byli mieszkańcy lub ich krewni.

Z relacji byłych mieszkańców wiadomo, że jeszcze w latach 60. XX wieku budynków było około 60. Wśród nich sklep i mleczarnia.

Po likwidacji Wojskowego Gospodarstwa Rolnego te grunty, które nie należały formalnie do Lasów ani nie były poligonem, sprzedano. Ich właścicielami, tak samo jak właścicielami jednego z dwóch pozostałych we wsi domów oraz kościoła, są założyciele Fundacji Poligon Kultury Gorzekały.

 

Encyklopedia podaje również ciekawostkę:

„Zimą 1954 roku w Gorzekałach przebywał Jarosław Iwaszkiewicz. Zatrzymał się w pokoju urządzonym przez Wiesława Kępińskiego, wychowanka Iwaszkiewicza i jego żony Anny, który odbywał wówczas służbę wojskową w Bemowie Piskim. W czasie pobytu w Gorzekałach Iwaszkiewicz pracował m.in. nad utworami Chopin oraz Ze wspomnień.

Iwaszkiewicz następująco opisywał Gorzekały: Najcudowniejsza rzecz tutaj to cisza. Tak kompletna, zupełna jak wysoko w górach. Czasami szosą przed domem przejedzie samochód, ale potem jeszcze ciszej. Zwłaszcza jak się wyjdzie w pole czy w las – to idealne miejsce.”

http://encyklopedia.warmia.mazury.pl/index.php/Gorzekały

MAPA GORZEKALY - OSZCZYWILKI

Mapa z okresu po 1938 roku - zarówno wieś Gorzekały, jak i Oszczywilki, mają już nowe nazwy Gortzen i Wolfsheide.

Więcej informacji dotyczących historii Gorzekał znajduje się w katalogu wystawy, którą prezentowaliśmy w Muzeum Wojska, Wojskowości i Ziemi Orzyskiej w Orzyszu w październiku 2017, który znajduje się w zakładce "Wystawa" (http://www.ngomazury.pl/organizacja/poligonkulturygorzekaly/strona/182/wystawa).