Strefa Użytkownika

GORZEKAŁY

GORZEKAŁY z lotu ptaka - maj 2017

Zdjęcia: M.Matecki

 

GORZEKAŁY

Wieś Gorzekały obecnie liczy 5 zamieszkałych budynków. Jadąc drogą z Wierzbin do Bemowa Piskiego są to: leśniczówka (Leśnictwo Grądówka, dawniej Koźle, niemiecka nazwa Wolfsnest), dwa ceglane domy obok kościoła oraz dwie leśniczówki przed Bemowem Piskim (osada Karczmisko). 

Jeszcze w latach .60 XX wieku stało tu ok. 60 domów (wg relacji byłych mieszkańców). Obecnie fundamenty dawnych domów najłatwiej odnaleźć wiosną, kiedy kwitną posadzone niegdyś bzy oraz kosaćce i barwinki. Przed II wojną światową (1939) liczba mieszkańców wsi Gorzekały wynosiła 176. Wiejski cmentarz, kiedyś położony za wsią, dziś znajduje się w pobliskim lesie. Drugi zlokalizowany jest w pobliżu kościoła. / fot. MJ 2013

GORZEKAŁY z lotu ptaka

Sierpień 2014. / Fot. M.Matecki

GORZEKAŁY cmentarz leśny

Cmentarz leśny w Gorzekałach został założony (według naszych informacji) z powodu braku miejsca na cmentarzu przykościelnym. Posiadał metalowy płot, do dziś niezachowany (jedynie od strony drogi, pozostała część terenu była nieogrodzona). W centralnym miejscu był również drewniany krzyż (wysokości 3-4 m), który wg informacji Karin Matray stał tam jeszcze w latach 80. XX wieku. Obecnie na miejscu znajduje się zaledwie kilka (ok. 10) częściowo zachowanych nagrobków. Z informacji od byłego mieszkańca, Alberta Fahruna, wiemy, że na tym cmentarzu nie było zachowanej organizacji "ścieżek" czy "rzędów" - mieszkańcy sami wybierali miejsce pochówku swoich bliskich w dowolny sposób. To tłumaczy nieregularne ułożenie nagrobków. Cmentarz nie był duży, ale dość długi - położony pomiędzy dzisiejszą drugą a trzecią leśną drogą oddziałową za wsią. Brama wejściowa znajdowała się na przeciwko dużego kamienia nagrobnego (na pierwszym zdjęciu, zachowany do dziś). Na tym cmentarzu chowano również zmarłych z Bemowa Piskiego (wtedy: Schlaga / Schlagakrug). Nie wszyscy zmarli pochowani na tym cmentarzu byli wyznania nowoapostolskiego. / Fot. MJ, wrzesień 2014

Inskrypcja z kamienia na pierwszym zdjęciu: "Hier ruht in Got / unser lieber Onkel / Kgl / Polizeioberwachtmeister i. Ruhe / Franz Schulz / *9.10.1849 + 6.12.1929 / Wer Liebe saet / wird Liebe ernten."

Inskrypcja na jednej z tablic: "Hier ruht in Got/ mein / lieber Mann, unser guter Vater, / Schwager und Schwiegervater / Emil Rosteius / *13.6.1880 + 20.10.1939 / Ruhe sanft in Frieden."

Obiekt ujęty w gminnej ewidencji zabytków - nr. 44. Opisany jako ewangelicki, ale najprawdopodobniej nowoapostolski, gdyż tego wyznania była lokalna wspólnota i kościół.            

Jesienią 2016 udało się odnaleźć nieznany wcześniej nagrobek (dwa ostatnie zdjęcia). Jak wynika z informacji od Karin Matray, pochowany tam Hans Hoffman był posiadaczem 30 hektarów ziemi w Gorzekałach. Posiadający najokazalszy i również zachowany do dziś pomnik, Emil Rosteius - 98 ha. (Statystyka z 1932 roku.)

 

 

GORZEKAŁY cmentarz za kościołem

W kępie drzew za kościołem w Gorzekałach znajduje się stary cmentarz (po jego zapełnieniu powstał cmentarz leśny). Obecnie można tam odnaleźć dwa cementowe krzyże z datą 1914-1915 oraz krzyżem prawosławnym. Napisy nieczytelne*. Są to prawdopodobnie groby żołnierzy rosyjskich. Oprócz krzyży na cmentarzu są również resztki dwóch nagrobków.  / Fot. MJ (2013)

*Dzięki informacjom uzyskanym niedawno możemy podać treść napisów na krzyżach:  "Hier ruhen 2 unbek. Russ. Krieger † 1914-15 na "lewym" krzyżu i "Hier ruht 1 unbek. Russ. Krieger" na krzyżu z prawej strony. Nie ma więc wątpliwości, że to groby żolnierzy rosyjskich.

Cmentarz ujęty w gminnej ewidencji zabytków pod nr. 43 (http://www.orzysz.pl/index.php?wiad=6889) jednak bez uwzględnienia krzyży. Opisany jako ewangelicki, ale jak wiadomo, lokalna wspólnota była nowoapostolska, a na cmentarzu chowano mieszkańców wsi z których większość była właśnie tego wyznania (przyp. MJ).

Na starej mapie (ost. zdjęcie) zaznaczone jest położenie obu cmentarzy.

GORZEKAŁY lista mieszkańców i plan wsi

Zarówno lista, jak i plan, pochodzą z wydawnictwa "Ortspläne der Gemeinden des Kreises Lyck/Ostpreußen", wyd. 2002, Kreisgemeinschaft Lyck. eV.  (Dziękujemy Indze Karka za tę wiadomość.) 

Z jakiego okresu pochodzą te dane? Mathias Eberle z archiwum NAK w Brockhagen odpowiada tak, zaznaczając, że jest to jedynie przypuszczenie:

"Nazwa na mapie to Gortzen, więc na pewno jest to po roku 1938. Na mapie są odniesienia wojskowe oznaczające tereny objęte administracją wojskową (Heeresverwaltung) - więc najprawdopodobniej pochodzi ona z czasów wojny. Według mnie to mapa z miejskiej książki adresowej, publikowanej w małych nakładach przez lokalną administrację, co potwierdzałoby naniesienie na nią granic administracyjnych (Kreis Lyck i Kreis Johannesburg - przyp. MJ)".

GORZEKAŁY maj 2015, Fot. MG, MJ